Gotowość do karmienia piersią nie zawsze oznacza, że matki są gotowe do całodobowej opieki nad noworodkiem

Pierwsze dni po porodzie mogą być dla młodych mam bardzo wymagające. Oprócz dochodzenia do siebie często oczekuje się od nich całodobowej opieki nad noworodkiem, mimo że mogą zmagać się z bólem, zmęczeniem, lękiem i zaburzeniami snu.

Jednym z rozwiązań powszechnie stosowanych w szpitalach jest system rooming-in, w którym matka i noworodek przez cały czas przebywają razem, także w nocy. Model ten ma wspierać karmienie piersią oraz budowanie więzi między matką a dzieckiem. Sama motywacja do karmienia piersią nie musi jednak oznaczać, że kobieta czuje się gotowa do sprawowania nieprzerwanej opieki nad noworodkiem.

W nowym badaniu opublikowanym w modelu Open Access na łamach czasopisma Journal of Clinical Medicine (JCM) przeanalizowano tę zależność, oceniając gotowość matek do opieki nad noworodkiem wraz z ich gotowością do karmienia piersią, a także szeregiem czynników psychologicznych i fizycznych.

Badacze stwierdzili, że gotowość do karmienia piersią była silnie utożsamiana z poczuciem gotowości do opieki nad noworodkiem zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy. Nie były to jednak tożsame wskaźniki. Z poziomem gotowości do opieki nad dzieckiem powiązuje się również takie czynniki jak lęk, zaburzenia snu oraz elastyczność psychologiczna.

Wyniki sugerują, że ocena gotowości matki do karmienia piersią nie daje pełnego obrazu tego, czy czuje się ona przygotowana do sprostania wymaganiom związanym z całodobową opieką nad noworodkiem.

Jak rozumieć „gotowość” do opieki nad dzieckiem?

W systemie rooming-in matka i noworodek przebywają razem przez całą dobę. Takie rozwiązanie może wspierać karmienie piersią, ponieważ umożliwia matce szybkie reagowanie na potrzeby dziecka i częste karmienie go.

Jednak nieprzerwana opieka nad noworodkiem może być dużym obciążeniem zarówno fizycznym, jak i psychicznym. Zmęczenie, ból, lęk czy obniżony nastrój mogą sprawiać, że kobiecie trudniej będzie sprostać tym wymaganiom, nawet jeśli jest zmotywowana do karmienia piersią.

Dr Anna Prokopowicz, główna autorka badania, wyjaśnia:

Co istotne, w badaniu wyraźnie rozróżniono gotowość do karmienia piersią i gotowość do samodzielnej opieki nad noworodkiem:

• Gotowość do karmienia piersią: komponent związany z motywacją, który odzwierciedla intencję i chęć matki do karmienia piersią.

• Gotowość do samodzielnej opieki nad noworodkiem: oznacza postrzeganą przez matkę zdolność do zapewnianie dziecku ciągłej opieki.

To rozróżnienie jest szczególnie ważne, ponieważ matka może chcieć karmić piersią, a jednocześnie odczuwać potrzebę wsparcia w opiece nad noworodkiem, zwłaszcza w godzinach nocnych.

Badacze oceniali poziom gotowości za pomocą trzech samoopisowych skal od 0 do 10, obejmujących gotowość do opieki nad noworodkiem w ciągu dnia, gotowość do opieki nad noworodkiem w nocy oraz gotowość do karmienia piersią.

Związek między gotowością do karmienia piersią a gotowością do opieki nad noworodkiem

W badaniu wzięło udział 200 kobiet przebywających 48-72 godziny po porodzie w szpitalu uniwersyteckim w Polsce. Wszystkie uczestniczki urodziły zdrowe noworodki i przebywały na oddziale funkcjonującym w systemie rooming-in.

Ogólnie kobiety deklarowały stosunkowo wysoki poziom gotowości. Mediana wyniosła 8 punktów na 10 zarówno w przypadku gotowości do opieki nad noworodkiem w ciągu dnia i w nocy, jak i gotowości do karmienia piersią. Część uczestniczek zgłaszała jednak niski poziom gotowości lub jego całkowity brak, co pokazuje, że nawet w ramach tego samego modelu opieki szpitalnej doświadczenia młodych matek mogą znacząco się różnić.

Jednym z najważniejszych wyników badania było wykazanie związku między gotowością do karmienia piersią a gotowością do opieki nad noworodkiem. Kobiety deklarujące większą gotowość do karmienia piersią znacznie częściej zgłaszały również wyższy poziom gotowości do opieki nad dzieckiem zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy. Zależność ta nie była jednak całkowicie liniowa, co sugeruje, że wzrost gotowości do karmienia piersią nie zawsze przekłada się na identyczny wzrost gotowości do sprawowania opieki nad noworodkiem w całym zakresie skali.

Silna zależność między tymi wskaźnikami potwierdza, że oba rodzaje gotowości są ze sobą powiązane. Różnice w innych czynnikach wpływających na każdy z nich wskazują jednak, że nie należy traktować ich jako tego samego zjawiska.

Lęk powiązano z niższym poczuciem gotowości do opieki nad noworodkiem

Choć gotowość do karmienia piersią okazała się najsilniejszym wskaźnikiem gotowości do opieki nad noworodkiem zarówno w dzień, jak i w nocy, istotną rolę odgrywał również lęk. Wyższy poziom lęku był konsekwentnie związany z niższym poczuciem gotowości do sprawowania opieki nad dzieckiem.

Kobiety, które w drugim dniu po porodzie deklarowały wyższy poziom lęku, rzadziej zgłaszały większą gotowość do opieki nad noworodkiem w ciągu dnia. Podobną zależność zaobserwowano także w przypadku gotowości do opieki nocnej. Lęk wiązał się również z samą gotowością do karmienia piersią. Kobiety odczuwające większy niepokój częściej postrzegały siebie jako mniej przygotowane do podjęcia karmienia piersią.

Wyniki te sugerują, że aktualny stan emocjonalny matki może wpływać na to, jak bardzo czuje się ona przygotowana do podjęcia obowiązków związanych z opieką nad dzieckiem i karmieniem piersią. Jak wyjaśnia prof. Izabella Uchmanowicz, autorka korespondencyjna badania:

Warto podkreślić, że badanie nie pozwala stwierdzić, iż lęk bezpośrednio powoduje obniżenie poczucia gotowości do opieki nad noworodkiem. Ze względu na przekrojowy charakter badania oba czynniki oceniano w tym samym momencie. Oznacza to, że uzyskane wyniki wskazują na istnienie związku między nimi, ale nie stanowią dowodu na relację przyczynowo-skutkową.

Opieka nad noworodkiem w dzień i w nocy może wymagać różnych zasobów

Choć gotowość do opieki nad noworodkiem w ciągu dnia i w nocy była ze sobą silnie powiązana, badacze zidentyfikowali różnice w czynnikach związanych z każdym z tych aspektów.

W przypadku opieki dziennej zaburzenia snu wiązały się z niższym poczuciem gotowości. Z kolei kobiety, które deklarowały większą zdolność do wywiązywania się z obowiązków mimo zniechęcenia lub obniżonego nastroju, częściej zgłaszały wyższą gotowość do opieki nad noworodkiem w ciągu dnia. Wskaźnik ten odzwierciedla jeden z wymiarów elastyczności psychologicznej, czyli zdolności do podtrzymywania działań ukierunkowanych na cel mimo doświadczania trudnych emocji.

W przypadku gotowości do opieki nocnej zaobserwowano odmienny wzorzec zależności. Kobiety, które wykazywały większą zdolność do utrzymywania koncentracji pomimo zmartwień i obciążenia emocjonalnego, częściej deklarowały wyższy poziom gotowości do opieki nad dzieckiem w nocy.

Gotowość do opieki nocnej była również niższa wśród kobiet zgłaszających myśli samobójcze. Badacze podkreślają jednak, że obserwacja ta wskazuje jedynie na związek z konkretnym objawem depresji, a nie na relację przyczynowo-skutkową.

Łącznie wyniki sugerują, że wymagania związane z opieką nad noworodkiem mogą różnić się w zależności od pory dnia. W ciągu dnia szczególne znaczenie mogą mieć jakość snu i ogólna zdolność do codziennego funkcjonowania, natomiast nocą większą rolę mogą odgrywać umiejętność utrzymywania koncentracji oraz radzenia sobie z obciążeniem emocjonalnym.

Wcześniejsze doświadczenia związane z karmieniem piersią mogą wpływać na gotowość do opieki nad noworodkiem

Badacze zauważyli również, że gotowość do karmienia piersią była powiązana zarówno z aktualnym sposobem żywienia dziecka, jak i poprzednim doświadczeniem bycia matką.

Matki, które już w drugim dniu po porodzie częściej karmiły piersią, częściej deklarowały także wyższy poziom gotowości do karmienia. Podobną tendencję zaobserwowano u kobiet wychowujących co najmniej dwoje dzieci.

Zdaniem autorów wcześniejsze doświadczenia związane z opieką nad dzieckiem mogą sprzyjać większej pewności siebie oraz łatwiejszemu odnalezieniu się w roli rodzica. Należy jednak pamiętać, że zaobserwowane zależności mają charakter statystyczny. Wyniki badania wskazują na współwystępowanie tych czynników, ale nie pozwalają stwierdzić, że między nimi istnieje bezpośrednia zależność przyczynowo-skutkowa.

Czy model rooming-in można udoskonalić?

Wyniki badania skłaniają do postawienia ważnego pytania dotyczącego sposobu wdrażania modelu rooming-in. Choć przebywanie razem matki i noworodka może wspierać karmienie piersią, badanie sugeruje, że samej chęci karmienia nie należy automatycznie traktować jako dowodu na to, że kobieta czuje się gotowa do całodobowej opieki nad dzieckiem.

Niektóre matki mogą być bardzo zmotywowane do karmienia piersią, a jednocześnie zmagać się z takimi trudnościami jak zmęczenie, lęk, obniżony nastrój czy problemy z radzeniem sobie z obciążeniem wynikającym z nieprzerwanej opieki nad noworodkiem.

Rozróżnienie to może mieć szczególne znaczenie w porze nocnej. Badacze sugerują, że bardziej elastyczne rozwiązania organizacyjne, obejmujące czasowe odciążenie matki lub zapewnienie jej dodatkowego wsparcia, mogłyby umożliwić kobietom otrzymanie potrzebnej pomocy bez rezygnowania z zamiaru karmienia piersią.

Autorzy podkreślają, że rooming-in nie powinien być traktowany jako cel sam w sobie. Ich zdaniem organizacja opieki powinna być dostosowywana do aktualnych zasobów psychofizycznych matki oraz jej indywidualnych potrzeb.

Jak lepiej wspierać matki w pierwszych dniach po porodzie?

Jednym z najważniejszych wkładów tego badania jest szersze spojrzenie na pojęcie gotowości do pełnienia roli matki.

Wcześniejsze badania często koncentrowały się na wybranych aspektach opieki nad noworodkiem lub na gotowości do wypisu ze szpitala. W tym przypadku analizowano natomiast, czy matki czują się przygotowane do opieki nad noworodkiem zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy, a także jak oceniają swoją gotowość do karmienia piersią.

Badacze sugerują, że proste narzędzia oparte na samoocenie mogłyby w przyszłości zostać przekształcone w krótkie narzędzia przesiewowe wykorzystywane w praktyce klinicznej. Takie podejście mogłoby pomóc pracownikom ochrony zdrowia w identyfikowaniu kobiet, które w pierwszych dniach po porodzie mogą potrzebować dodatkowego wsparcia.

Przykładowo kobieta deklarująca wysoką gotowość do karmienia piersią, ale jednocześnie niższą gotowość do nocnej opieki nad noworodkiem, mogłaby skorzystać z dodatkowego wsparcia w godzinach nocnych, bez konieczności zmiany swoich planów dotyczących karmienia dziecka.

Autorzy podkreślają jednak, że potrzebne są dalsze badania. Analizę przeprowadzono w jednym szpitalu, a uczestniczki stanowiły grupę kobiet znajdujących się w stosunkowo korzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej. Badanie odbywało się również w czasie pandemii COVID-19, gdy odwiedziny w szpitalach były ograniczone, a dostęp do nieformalnego wsparcia ze strony bliskich był utrudniony.

Co równie istotne, gotowość oceniano wyłącznie na podstawie deklaracji uczestniczek. Badacze mierzyli więc to, jak przygotowane czuły się matki, a nie obserwowali bezpośrednio ich zachowań związanych z opieką nad dzieckiem. Przyszłe badania podłużne mogłyby sprawdzić, czy deklarowany poziom gotowości rzeczywiście przekłada się na sposób sprawowania opieki nad noworodkiem, efekty karmienia piersią czy dobrostan matek po opuszczeniu szpitala.

Wyniki badania sugerują, że gotowość do karmienia piersią i gotowość do zapewniania noworodkowi nieprzerwanej opieki są ze sobą ściśle powiązane, ale nie są tym samym.

Lepsze zrozumienie różnicy między chęcią sprawowania opieki a poczuciem, że jest się do niej gotową, może pomóc pracownikom ochrony zdrowia w zapewnianiu wsparcia lepiej dostosowanego do indywidualnych potrzeb kobiet w pierwszych dniach po porodzie.

Więcej badań z zakresu zdrowia matki, karmienia piersią i opieką nad noworodkami można znaleźć na łamach czsaopism MDPI, takich jak JCM, Healthcare i Women.

Możesz również zapoznać się z pełną listą czasopism wydawanych przez MDPI.

Artykuł został przetłumaczony z bloga MDPI. Oryginalny tekst znajdziesz tutaj: Breastfeeding Readiness Does Not Always Mean Mothers Are Ready for 24-Hour Newborn Care.