top of page

Czy przeciwciała mogą przynieść długotrwałą ulgę od bólów neuropatycznych?

3 dni temu
6 minut(y) czytania
Plastikowy model mózgu

Ból to ważny system ostrzegawczy organizmu. Gdy dotykamy gorącego przedmiotu lub doznajemy urazu, wyspecjalizowane komórki nerwowe wykrywają potencjalnie szkodliwy bodziec i wysyłają sygnały do mózgu, umożliwiając nam odpowiednią reakcję.

U osób cierpiących na ból neuropatyczny mechanizm ten nie zawsze działa prawidłowo. Ból neuropatyczny pojawia się, gdy uszkodzenie lub zmiany w układzie nerwowym prowadzą do nieprawidłowego przekazywania sygnałów bólowych. W rezultacie zwykłe odczucia, takie jak delikatny dotyk czy niewielki nacisk, mogą wywoływać ból, a dolegliwości bólowe mogą występować nawet bez wyraźnej przyczyny.

Choć dostępnych jest kilka grup leków stosowanych w leczeniu bólu neuropatycznego, nie są one skuteczne u wszystkich pacjentów i mogą powodować działania niepożądane. Dlatego naukowcy poszukują nowych metod wpływania na procesy odpowiedzialne za powstawanie bólu.

Obiecującym celem jest białko Nav1.7. Znajduje się ono w błonach komórek nerwowych i odgrywa kluczową rolę w generowaniu impulsów elektrycznych uczestniczących w percepcji bólu.

Niedawne badanie opublikowane w czasopiśmie Open Access Pharmaceutics sprawdzało, czy przeciwciała zaprojektowane do oddziaływania na Nav1.7 mogą ograniczać ból neuropatyczny. Naukowcy wykazali, że zastosowane przeciwciała zmniejszały zachowania związane z odczuwaniem bólu u szczurów, a ich działanie utrzymywało się przez co najmniej 96 godzin po podaniu pojedynczej dawki. Dr Daisuke Uta, autor korespondencyjny badania, podkreśla potencjał tej strategii:

Ukierunkowanie terapii na Nav1.7 może pomóc wyciszyć nieprawidłowe sygnały bólowe, jednocześnie zachowując prawidłowe, ochronne odczuwanie bólu.

Co istotne, jedno z przeciwciał znajduje się obecnie w fazie badań klinicznych na ludziach. Podkreśla to potencjał leczenia opartego na przeciwciałach w medycynie.


Co to jest ból neuropatyczny?

Układ nerwowy odpowiada za przekazywanie informacji między mózgiem a resztą organizmu. Obejmuje to również sygnały dotyczące potencjalnie szkodliwych bodźców, takich jak skrajne temperatury, nacisk czy uszkodzenie tkanek.

Za wykrywanie takich bodźców odpowiadają wyspecjalizowane komórki nerwowe zwane nocyceptorami. Po wykryciu zagrożenia generują one impulsy elektryczne, które są przekazywane przez układ nerwowy do mózgu, umożliwiając rozpoznanie bólu i odpowiednią reakcję organizmu.

W przypadku bólu neuropatycznego sytuacja wygląda inaczej. Dolegliwość ta pojawia się, gdy komórki nerwowe ulegają uszkodzeniu lub stają się nadmiernie wrażliwe. W rezultacie układ nerwowy może zbyt łatwo generować i przekazywać sygnały bólowe, co prowadzi do występowania takich objawów jak:

  • Alodynia – ból wywołany bodźcem, który w normalnych warunkach nie powodowałby bólu, np. lekkim dotykiem.

  • Hiperalgezja – nadmiernie nasilona reakcja na bodziec bólowy.

  • Inne objawy związane z nieprawidłowym przetwarzaniem bodźców przez układ nerwowy, takie jak pieczenie, mrowienie, kłucie czy samoistnie pojawiający się ból.

Szacuje się, że nawet 60% pacjentów z bólem neuropatycznym doświadcza również lęku lub depresji. Podkreśla to, jak duży wpływ schorzenie to może mieć na codzienne funkcjonowanie i jakość życia, a także jak ważne jest poszukiwanie nowych, skuteczniejszych metod leczenia.

Rola Nav1.7 w odczuwaniu bólu

Nav1.7 jest kanałem sodowym bramkowanym napięciem (VGSC, voltage-gated sodium channel), czyli białkiem tworzącym w błonie komórek nerwowych strukturę przypominającą tunel. Kanał ten otwiera się w odpowiedzi na zmianę napięcia elektrycznego po obu stronach błony komórkowej, umożliwiając przepływ jonów sodu do wnętrza komórki. Napływ jonów powoduje kolejną zmianę napięcia, która aktywuje następne kanały wzdłuż błony komórkowej. W ten sposób impuls nerwowy może być przekazywany przez komórkę nerwową, umożliwiając transport informacji od bodźca do mózgu lub w przeciwnym kierunku.

Szczególnie ważną rolę Nav1.7 odgrywa w neuronach czuciowych odpowiedzialnych za wykrywanie bodźców bólowych. Znaczenie tego białka potwierdzają badania genetyczne prowadzone u ludzi, które wykazały, że mutacje w genie kodującym Nav1.7 mogą wywoływać bardzo różne skutki dla odczuwania bólu.

Obserwacje te sprawiły, że Nav1.7 stał się atrakcyjnym celem terapeutycznym w leczeniu bólu. Gdyby udało się ograniczyć aktywność tego białka u osób cierpiących na ból neuropatyczny, możliwe byłoby zmniejszenie nieprawidłowego przekazywania sygnałów bólowych.

Opracowanie leków, które działałyby selektywnie na Nav1.7, okazało się jednak dużym wyzwaniem.

Opracowanie nowych terapii ukierunkowanych na Nav1.7

Nav1.7 należy do większej rodziny kanałów sodowych bramkowanych napięciem (VGSC). Choć białka te mają podobną budowę, pełnią różne funkcje w organizmie.

To podobieństwo stanowi istotne wyzwanie podczas opracowywania leków drobnocząsteczkowych skierowanych przeciwko Nav1.7. Substancje takie mogą bowiem oddziaływać również na inne kanały sodowe z tej samej rodziny, co zwiększa ryzyko wystąpienia niepożądanych działań ubocznych.

Przeciwciała to białka wytwarzane naturalnie przez układ odpornościowy. Rozpoznają one określone cząsteczki, zwane antygenami, i wiążą się z nimi. Ta precyzja sprawia, że przeciwciała znajdują zastosowanie w medycynie, gdzie mogą być projektowane tak, aby oddziaływały na konkretne białka związane z rozwojem chorób.

W opisywanym badaniu naukowcy opracowali przeciwciała monoklonalne skierowane przeciwko Nav1.7. Idealne przeciwciało powinno charakteryzować się wysoką selektywnością wobec tego kanału, a jednocześnie zapewniać długotrwały efekt terapeutyczny.

W pierwszym etapie badacze sprawdzili, czy opracowane przeciwciała są w stanie selektywnie rozpoznawać Nav1.7. W tym celu wykorzystali test immunoenzymatyczny ELISA (enzyme-linked immunosorbent assay). Zaprojektowano dwa przeciwciała, nazwane Clone1 oraz S-151128, które silnie wiązały się z Nav1.7, nie wykazując istotnego powinowactwa do innych podtypów kanałów sodowych. W przypadku Clone1 selektywność wobec Nav1.7 była co najmniej 650 razy większa, natomiast dla S-151128 wynosiła co najmniej 1300 razy więcej niż w przypadku pozostałych badanych kanałów.

Następnie oceniono zdolność przeciwciał do wiązania Nav1.7 znajdującego się w błonie komórkowej. W tym celu wykorzystano komórki HEK (Human Embryonic Kidney cells), zmodyfikowane tak, aby eksponowały badane białko na swojej powierzchni. Analiza z użyciem znakowania fluorescencyjnego wykazała, że oba przeciwciała skutecznie wiązały się z Nav1.7 w środowisku komórkowym. Wyniki te potwierdziły, że przeciwciała zachowują zdolność rozpoznawania kanału nie tylko w warunkach laboratoryjnych, lecz także w bardziej złożonym środowisku biologicznym (Rysunek 1).

Sposób wybarwienia się komórek HRK
Rycina 1. Barwienie immunofluorescencyjne komórek HEK zawierających ludzki kanał Nav1.7 z wykorzystaniem opracowanych przeciwciał. W próbie kontrolnej negatywnej komórki inkubowano bez przeciwciała pierwotnego, co skutkowało minimalnym poziomem barwienia.

Ograniczanie aktywności neuronów odpowiedzialnych za odczuwanie bólu

Następnie naukowcy przetestowali opracowane przeciwciała na komórkach HEK zawierających białko Nav1.7, mierząc natężenie prądu elektrycznego powstającego podczas aktywacji kanału.

Oba przeciwciała zmniejszały przepływ jonów sodu przez Nav1.7, co wskazuje, że są zdolne do hamowania aktywności tego kanału.

W kolejnych eksperymentach badacze wykorzystali neurony czuciowe pobrane od szczurów, które biorą udział w wykrywaniu i przekazywaniu bodźców bólowych. Zarówno przeciwciało Clone1, jak i S-151128 obniżały aktywność tych komórek nerwowych. Wyniki te potwierdziły, że wiązanie się przeciwciał z Nav1.7 może skutecznie zakłócać aktywność elektryczną związaną z przekazywaniem sygnałów bólowych.

Testowanie wpływu przeciwciał na ból in vivo

W pierwszym etapie badań naukowcy ocenili wpływ przeciwciał na ból neuropatyczny u szczurów z uszkodzonym nerwem kulszowym. Jednym z wykorzystywanych parametrów był próg wycofania łapy (paw withdrawal threshold), czyli siła nacisku konieczna do wywołania odruchowego cofnięcia łapy przez zwierzę. Niższy próg oznacza większą wrażliwość na bodźce dotykowe, natomiast wyższy wskazuje na zmniejszone odczuwanie bólu.

Podanie przeciwciał Clone1 oraz S-151128 prowadziło do wzrostu progu wycofania łapy u badanych zwierząt. Wyniki te sugerują, że szczury stały się mniej wrażliwe na ból neuropatyczny, a skuteczność terapii była zależna od zastosowanej dawki.

Co więcej, badacze wykazali, że przeciwciała nadal ograniczały objawy bólu neuropatycznego 96 godzin po jednorazowym podaniu. Tak długotrwałe działanie stanowi jedną z kluczowych zalet terapii opartych na przeciwciałach. W przeciwieństwie do wielu leków drobnocząsteczkowych, przeciwciała mogą pozostawać biologicznie aktywne w organizmie przez znacznie dłuższy czas.

Wpływ leczenia przeciwciałami na przekaźnictwo bólowe

Choć zmniejszenie odczuwania bólu może przynieść korzyści, całkowite pozbawienie organizmu zdolności wykrywania potencjalnie szkodliwych bodźców mogłoby być niebezpieczne.

Ani Clone1, ani S-151128 nie wpływały na próg wycofania łapy u zdrowych szczurów. Dodatkowe analizy wykazały również, że leczenie przeciwciałem Clone1 nie miało wpływu na zdolność zwierząt do poruszania się. Wyniki te sugerują, że przeciwciała mogą ograniczać nieprawidłowe reakcje bólowe związane z uszkodzeniem nerwów, nie zaburzając jednocześnie prawidłowej wrażliwości na bodźce mechaniczne.

Aby potwierdzić mechanizm działania przeciwciał odpowiedzialny za obserwowane zmniejszenie bólu, badacze zmierzyli poziom fosforylowanej kinazy regulowanej sygnałami zewnątrzkomórkowymi (phosphorylated extracellular signal-regulated kinase, pERK). Podwyższony poziom pERK jest związany z występowaniem bólu neuropatycznego. U szczurów z uszkodzonym nerwem kulszowym stymulacja mechaniczna powodowała wzrost poziomu pERK, natomiast leczenie przeciwciałem Clone1 osłabiało tę odpowiedź.

Łącznie wyniki te dostarczają dowodów na to, że przeciwciała terapeutyczne mogą zmniejszać aktywność układu nerwowego związaną z odczuwaniem bólu, a nie jedynie wpływać na zachowanie zwierząt.

Nowa terapia, która może zmienić leczenie bólu neuropatycznego

Przedstawione w badaniu wyniki dostarczają przekonujących dowodów przedklinicznych wskazujących, że przeciwciała zaprojektowane do oddziaływania na kanał Nav1.7 mogą stać się skuteczną i długotrwałą metodą leczenia bólu neuropatycznego.

Warto jednak pamiętać, że ból neuropatyczny występuje w wielu różnych postaciach, a w opisanym badaniu oceniano tylko jeden z jego typów. Konieczne będą dalsze badania, aby określić, w leczeniu których form bólu neuropatycznego terapie oparte na przeciwciałach mogą być skuteczne.

Mimo to badania nad tą metodą są już na etapie przybliżającym ją do zastosowań klinicznych. Jedno z analizowanych przeciwciał, S-151128, jest obecnie oceniane w badaniach klinicznych. Pozytywne wyniki tych badań potwierdziłyby, że obiecujące efekty zaobserwowane w modelach zwierzęcych mogą przełożyć się na skuteczne leczenie dla osób cierpiących na ból neuropatyczny.

Zaangażowanie MDPI w rozwój wartościowych badań naukowych w modelu Open Access

Badania naukowe mają potencjał napędzania innowacji oraz wspierania tworzenia polityk i rozwiązań odpowiadających na globalne wyzwania. Dzięki wspieraniu naukowców i zapewnianiu otwartego dostępu do wyników ich pracy model publikowania Open Access pomaga zwiększać zasięg i wpływ istotnych odkryć naukowych.

Więcej informacji o badaniach naukowych, rozwoju publikowania w modelu Open Access oraz wkładzie MDPI w rozwój nauki można znaleźć na blogu MDPI.

Inne publikacje dotyczące bólu neuropatycznego, terapii opartych na przeciwciałach oraz nowych metod leczenia są dostępne w czasopismach Open Access wydawanych przez MDPI, takich jak Antibodies, Medicina i Pharmaceutics.

Pełną listę czasopism MDPI można znaleźć na stronie wydawnictwa.

Artykuł został przetłumaczony z bloga MDPI. Oryginalny tekst znajdziesz tutaj: Could Antibodies Provide Longer Lasting Relief from Neuropathic Pain?

 

bottom of page